هواپیمایی آلیتالیا، فراز و فرود یک نماد ایتالیایی و تولد جانشین آن - نوای پرنده پارسی

برای دریافت مشاوره و خدمات تخصصی گردشگری و سفر به سراسر دنیا با مجری مستقیم تورهای مسافرتی و گردشگری همراه باشید.

بال‌های ایتالیا

هواپیمایی آلیتالیا که نامش به معنی «بال‌های ایتالیا» است، برای دهه‌ها نمادی از صنعت هوانوردی و غرور ملی ایتالیا به شمار می‌رفت. این شرکت که در سال 1999 در شکل نوین خود تأسیس شد، ریشه‌هایی عمیق‌تر در تاریخ هوانوردی این کشور داشت و به عنوان بزرگترین ایرلاین ایتالیا، پروازهایی به سراسر قاره‌ها انجام می‌داد. قطب اصلی این شرکت فرودگاه لئوناردو داوینچی-فیومیچینو در رم و قطب دوم آن فرودگاه اصلی میلان بود. دفتر مرکزی آلیتالیا نیز در شهر فیومیچینو قرار داشت.

تاریخچه‌ای پر از تلاطم

تأسیس و دوران طلایی: نماد سبک و مدرنیته ایتالیا (دهه 1950 تا 1980)

ریشه‌های آلیتالیا به سال 1946 و تأسیس شرکتی با نام «ایرلاین‌های بین‌المللی ایتالیا» (Aerolinee Italiane Internazionali) بازمی‌گردد. اولین پرواز این شرکت در 5 مه 1947 در مسیر تورین-رم-کاتانیا انجام شد. در سال 1957، با ادغام با شرکت "Linee Aeree Italiane" (LAI)، به بزرگترین شرکت هواپیمایی ایتالیا تبدیل شد و نام کامل "Alitalia - Linee Aeree Italiane" را به خود گرفت. این دوره که همزمان با "معجزه اقتصادی" ایتالیا پس از جنگ بود، شاهد تبدیل شدن آلیتالیا به سفیری برای زیبایی‌شناسی، نوآوری و فرهنگ ایتالیایی در سراسر جهان بود.

• ورود به عصر جت و المپیک 1960: سال 1960 یک نقطه عطف تاریخی برای آلیتالیا بود. این شرکت با معرفی هواپیماهای جت داگلاس دی‌سی-8 (Douglas DC-8) برای مسیرهای طولانی و سود کاراول (Sud Caravelle) برای مسیرهای اروپایی، وارد دوران جدیدی از هوانوردی شد. این هواپیماهای مدرن و سریع، تجربه‌ای لوکس از پرواز را ارائه می‌کردند. همزمان، آلیتالیا به عنوان هواپیمایی رسمی بازی‌های المپیک 1960 رم انتخاب شد که فرصتی استثنایی برای نمایش توانایی‌ها و سبک ایتالیایی به جهانیان بود. در همین سال، فرودگاه جدید لئوناردو داوینچی-فیومیچینو به عنوان قطب اصلی شرکت افتتاح شد و آلیتالیا برای اولین بار بیش از یک میلیون مسافر را جابجا کرد.

• گسترش شبکه جهانی: با بهره‌گیری از ناوگان جت مدرن، شبکه پروازی آلیتالیا به سرعت در سراسر جهان گسترش یافت و در دهه‌های 1960 و 1970 به یک شرکت هواپیمایی حقیقتاً جهانی تبدیل شد که به قاره‌های آمریکا، آفریقا، آسیا و استرالیا پرواز می‌کرد.

تجسم سبک و طراحی ایتالیایی (Made in Italy)

آلیتالیا به خوبی درک کرده بود که پرواز تنها یک سفر فیزیکی نیست، بلکه یک تجربه فرهنگی است و به ویترینی برای نمایش بهترین‌های طراحی ایتالیا تبدیل شد.

• یونیفرم‌های نمادین: از دهه 1950، یونیفرم‌های مهمانداران توسط طراحان برجسته ایتالیایی طراحی می‌شد. این سنت با طراحی‌های شیک خواهران فونتانا (Sorelle Fontana) آغاز شد و در دهه‌های بعد با طراحانی چون دلیا بیاجوتی، میلا شون (Mila Schön) و در نهایت جورجو آرمانی (Giorgio Armani) ادامه یافت. این یونیفرم‌ها بیانیه‌ای از مد و سبک ایتالیایی بودند.

• طراحی داخلی و تجربه پرواز: فضای داخلی هواپیماها نیز صحنه‌ای برای نمایش طراحی ایتالیایی بود. در سال 1960، ایگناتسیو گاردلا (Ignazio Gardella) فضای داخلی هواپیماهای DC-8 را با استفاده از رنگ‌های گرم، چرم و چوب، شبیه به یک "کلاب" مجلل طراحی کرد. حتی ظروف سرو غذا نیز توسط برند معتبر ریچارد جینوری (Richard Ginori) تهیه می‌شد تا حس لوکس بودن را تکمیل کند.

• برندسازی و کمپین‌های تبلیغاتی: در سال 1969، آژانس خلاقیت لندر آسوشیتس (Landor Associates) لوگوی نمادین "A" سه‌رنگ آلیتالیا را طراحی کرد که به سرعت به یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای شرکت تبدیل شد. کمپین‌های تبلیغاتی با شعارهایی مانند "پرواز به سبک ایتالیایی" و "ایتالیا با ما آغاز می‌شود"، تصویری از "زندگی شیرین" (La Dolce Vita) را به نمایش می‌گذاشتند.

آغاز بحران و تلاش‌های نافرجام برای احیا

با وجود موفقیت‌های اولیه، بحران مالی از دهه 1990 گریبان‌گیر آلیتالیا شد و این شرکت از سال 2002 به بعد هرگز به سوددهی نرسید. سقوط این غول هوایی نتیجه یک عامل واحد نبود، بلکه برآیند مجموعه‌ای از مشکلات ساختاری و تصمیمات اشتباه بود که در طول دهه‌ها انباشته شدند.

• ریشه‌های سقوط:

  • مدیریت ناکارآمد و مشکلات ساختاری: آلیتالیا از سوءمدیریت مزمن، استراتژی‌های پرهزینه (مانند اصرار بر دو قطب اصلی در رم و میلان)، بهره‌وری پایین و ناتوانی در انطباق با تغییرات صنعت هوانوردی رنج می‌برد.
  • دخالت‌های سیاسی ویرانگر: به عنوان یک شرکت دولتی، آلیتالیا همواره ابزاری در دست سیاستمداران بود. تزریق میلیاردها یورو پول مالیات‌دهندگان، انگیزه برای اصلاحات واقعی را از بین می‌برد.
  • رقابت با خطوط هوایی ارزان‌قیمت (LCCs): ظهور شرکت‌هایی مانند رایان‌ایر، ضربه‌ای مهلک بر پیکر آلیتالیا با ساختار پرهزینه‌اش وارد کرد.
  • قدرت اتحادیه‌های کارگری: اتحادیه‌های قدرتمند به طور مداوم با هرگونه طرح تجدید ساختار مخالفت می‌کردند و اعتصابات مکرر به اعتبار و بنیه مالی شرکت لطمه می‌زد.

• فرصت از دست رفته: شکست ادغام با ایرفرانس-کی‌ال‌ام (2008)در سال 2008، پیشنهاد خرید کامل آلیتالیا توسط گروه ایرفرانس-کی‌ال‌ام به دلیل مخالفت شدید اتحادیه‌ها و سیاستمداران ایتالیایی با شعار "حفظ هویت ایتالیایی" شکست خورد. این شکست، آخرین فرصت واقعی برای نجات شرکت را از بین برد.

• تلاش کنسرسیوم ایتالیایی (CAI) و ورود الاتحاد (2008-2017)پس از شکست مذاکرات با ایرفرانس، گروهی از سرمایه‌گذاران ایتالیایی کنسرسیومی به نام «کمپانی هوایی ایتالیا» (CAI) تشکیل دادند و با خرید بخش‌های سودآور آلیتالیا و ادغام آن با رقیب داخلی (Air One)، شرکت را خصوصی‌سازی کردند. استراتژی آنها تمرکز بر مسیرهای داخلی و اروپایی بود، اما این تلاش نیز به دلیل هزینه‌های بالا و رقابت شدید شکست خورد.در این شرایط، در سال 2014، هواپیمایی الاتحاد با خرید 49 درصد از سهام آلیتالیا به ارزش تقریبی 560 میلیون یورو، به عنوان شریک استراتژیک وارد شد. الاتحاد طرح بازسازی سه ساله‌ای را با تزریق سرمایه 1.7 میلیارد یورویی آغاز کرد که شامل توسعه مسیرهای بین‌قاره‌ای، کاهش شدید هزینه‌ها و تعدیل حدود 2000 کارمند بود.

• دلایل شکست مشارکت با الاتحاداین مشارکت نیز به دلیل مشکلات ساختاری ریشه‌ای و هزینه‌های بالا شکست خورد. نقطه پایان این همکاری، یک همه‌پرسی در سال 2017 بود که در آن کارکنان آلیتالیا به طرح بازسازی و ریاضت اقتصادی (شامل کاهش 1700 شغل و کاهش 8 درصدی دستمزد) رأی منفی دادند. این رأی منجر به توقف حمایت مالی الاتحاد و ورود شرکت به فاز «مدیریت فوق‌العاده» توسط دولت شد.

پایان یک دوران: آخرین پرواز آلیتالیا

پس از 75 سال فعالیت و شکست تمام تلاش‌ها برای احیا، هواپیمایی آلیتالیا سرانجام در تاریخ 15 اکتبر 2021 به کار خود پایان داد. آخرین پرواز این شرکت با شماره AZ 1586 از کالیاری به فرودگاه فیومیچینو رم، پایانی تلخ بر تاریخ طولانی این ایرلاین بود.

جانشین: تولد ایتا ایرویز (ITA Airways)

همزمان با غروب آلیتالیا، شرکت هواپیمایی جدیدی به نام «ایتا ایرویز» (ITA Airways - Italia Trasporto Aereo) به عنوان حامل پرچم جدید ایتالیا متولد شد.

سرنوشت کارکنان آلیتالیا

با انحلال آلیتالیا، سرنوشت حدود 11,000 کارمند آن به یک چالش بزرگ تبدیل شد. شرکت جدید ایتا ایرویز با ساختاری بسیار کوچک‌تر، تنها حدود 2,800 نفر از کارکنان سابق آلیتالیا را استخدام کرد. این موضوع منجر به اعتراضات گسترده کارکنان باقی‌مانده شد. دولت ایتالیا برای حمایت از هزاران کارمندی که شغل خود را از دست دادند، «صندوق ویژه حمایت از درآمد» (Cassa Integrazione) را تا پایان سال 2023 تمدید کرد تا بخشی از درآمد آنها را در این دوره تضمین کند.

تفاوت‌های ساختاری ایتا ایرویز با آلیتالیا

ایتا ایرویز به عنوان یک نهاد کاملاً جدید و مجزا طراحی شد تا از تکرار اشتباهات گذشته جلوگیری کند.

آینده ایتا ایرویز: واگذاری به گروه لوفت‌هانزا

دولت ایتالیا برای تضمین آینده ایتا ایرویز، به دنبال شریک استراتژیک بود و در نهایت گروه هواپیمایی لوفت‌هانزا آلمان انتخاب شد.

• جزئیات قرارداد: در ماه مه 2023، لوفت‌هانزا و دولت ایتالیا توافقی برای خرید 41 درصد از سهام ایتا ایرویز به مبلغ 325 میلیون یورو امضا کردند. وزارت دارایی ایتالیا نیز متعهد به تزریق 250 میلیون یورو سرمایه جدید شد.
• تأیید مشروط اتحادیه اروپا: در ژوئیه 2024، کمیسیون اروپا این قرارداد را به صورت مشروط تأیید کرد. لوفت‌هانزا متعهد شد بخشی از اسلات‌های خود را در فرودگاه میلانو-لیناته واگذار کند. انتظار می‌رود فرآیند خرید در سه ماهه چهارم سال 2024 نهایی شود.

ناوگان و مقاصد پروازی آلیتالیا

ناوگان: در سال‌های پایانی، ناوگان آلیتالیا شامل حدود 103 فروند هواپیمای بوئینگ 777، ایرباس A330، خانواده ایرباس A320 و امبرائر بود.

مقاصد پروازی و تاریخچه پروازها به ایران:آلیتالیا به بیش از 100 مقصد در سراسر جهان پرواز داشت. این شرکت از پیشگامان پرواز به ایران بود.

• شواهد نشان می‌دهد که تهران حداقل از اوایل دهه 1960 بخشی از شبکه پروازی بین‌المللی این شرکت بوده است؛ به طوری که در سال 1962، تهران یکی از مقصدهای توقف در مسیر پروازی سیدنی به رم بود.
• پس از توافق هسته‌ای، پروازهای مستقیم رم-تهران در 27 مارس 2016 از سر گرفته شد.
• با این حال، این پروازها در تاریخ 31 دسامبر 2018 به دلیل عدم توجیه اقتصادی ناشی از بازگشت تحریم‌ها، به حالت تعلیق درآمد.

سوانح قابل توجه

• پرواز 112 آلیتالیا: مرگبارترین سانحه در تاریخ شرکت در 5 مه 1972 رخ داد که در آن یک فروند داگلاس دی‌سی-8 در نزدیکی پالرمو سقوط کرد و تمام 115 سرنشین آن جان باختند.
• حادثه ایرباس A320: در سال 2013، یک فروند ایرباس A320 هنگام فرود در رم دچار نقص فنی شد که منجر به زخمی شدن 10 نفر شد.

خلاصه

هواپیمایی آلیتالیا، که برای 75 سال حامل پرچم ایتالیا بود، پس از دهه‌ها بحران مالی مزمن در 15 اکتبر 2021 برای همیشه به فعالیت خود پایان داد. این شرکت در دوران طلایی خود (دهه 1950 تا 1980)، نمادی از سبک و غرور ملی ایتالیا بود. با این حال، سقوط این شرکت ریشه در ترکیبی از مدیریت ناکارآمد ، دخالت‌های سیاسی ، رقابت شدید با خطوط هوایی ارزان‌قیمت و قدرت بیش از حد اتحادیه‌های کارگری داشت. تلاش‌ها برای نجات شرکت، از جمله شکست ادغام با ایرفرانس-کی‌ال‌ام در سال 2008 و مشارکت نافرجام با هواپیمایی الاتحاد که با رأی منفی کارکنان به طرح ریاضتی در سال 2017 به پایان رسید، همگی بی‌نتیجه ماندند.

با انحلال آلیتالیا، دولت ایتالیا شرکت هواپیمایی ملی جدیدی به نام ایتا ایرویز (ITA Airways) را با ساختاری بسیار کوچک‌تر و کارآمدتر تأسیس کرد. از حدود 11,000 کارمند آلیتالیا، تنها 2,800 نفر به شرکت جدید منتقل شدند. برای تضمین آینده ایتا، دولت با گروه لوفت‌هانزا برای واگذاری 41 درصد از سهام به مبلغ 325 میلیون یورو به توافق رسید. این قرارداد که در ژوئیه 2024 تأیید مشروط اتحادیه اروپا را دریافت کرد، فصلی جدید را برای هوانوردی ایتالیا با حمایت یکی از بزرگترین گروه‌های هوانوردی جهان آغاز خواهد کرد.